nevelwoudnieuws

Brief aan Jaén

2010-12-09T12:54:00.004-05:00

Liefste Jaén,

Je mango's worden weer rijp. Keiko verovert nu ook in deze stad je straatbeeld. De cirkel is rond en mijn verstand draait vierkant. Mijn hart: een bonzend driehoekje van stress, voldoening en een beetje tristeza. Het eerste veel te klein om je volledig te kunnen vatten, maar het heeft toch zijn best gedaan. Het tweede zit goed vol. Met mensen, landschappen.

Gebalk, gekraai. De dag begint en op de radio spelen de eerste cumbia's.

Waar begin ik afscheid van je te nemen? Misschien bij je mototaxi's, de getunede broodwinning van velen en een cultus op zich. Op de middag dienden ze voor schaduw tijdens de siësta, bij zonsondergang voor het vervoeren van bergen maïsbladeren en ander caviavoedsel. Of je overvloed aan verse jugos en bordjes cebiche, waarvoor er op elke straathoek en altijd tijd was- kwestie van basisrecht. "We zijn dan misschien wel arm, maar om te eten is er altijd wel iets", hoorden we op den buiten regelmatig. Al hoop ik dat er snel regen over je valleien en bergen trekt, liefste Jaén, want de boeren worden stilaan ongerust.

Arriba y abajo- boven en beneden. Het is de geografie die het lot van je mensen bepaalt. In het weekend zag ik ze met hun sombrero's lopen, de vrouwen van arriba: beneden probeerden ze verlegen hun passievruchten en ananassen aan de man te brengen. Boven leerde ik over het trieste der nevelwouden. Over de moedige strijd tegen goud- en koperzoekers.

Toegegeven, liefste Jaén, ik hoorde doorgaans weinig fraais over de wereld abajo, maar dat schrijf ik wel tussen haakjes in kleine lettertjes. (Dat ze bij de gemeente door en door corrupt zijn. Dat er als onkruid hotels uit de grond schieten die naar drugsgeld ruiken, om de prostitutie een dak te geven. Dat terwijl het ziekenhuis op een vervallen Chiro-lokaal lijkt waar je beter wegblijft als je leven je lief is, er flashy discotheken worden gebouwd met de modernste snufjes. Dat bierflessen en gsm-operators je op kanjers van borden toeschreeuwen, terwijl de boeken in de bibliotheek beschimmelen (de bibliotheek zelf trouwens ook) en de boeren hun marktkraampjes moeten improviseren tussen het afval waarop de gieren azen. Dat er gisteren opnieuw werd geschoten in iemands straat, en ze een compañero achtervolgden om -wie weet- morgen zijn moto te stelen. Dat de vaders hun salaris opdrinken voor hun families er een sol van gezien hebben. Dat de laatste groene stukjes van de vallei voor groot geld verpatst worden aan sjacheraars van makelaars. Dat het te heet en te stoffig is. Teveel lawaai 's nachts. Dat het allemaal louche, leugen en blablabla is; oog om oog, tand om tand. En dat er met de nieuwe burgemeester niet al te veel verandering zal moeten verwacht worden, integendeel.) Soms werd er zoveel gepraat en zo weinig gedaan, liefste Jaén. Soms. Daarvan kreeg ik het weleens op m'n heupen. Maar sommigen deden met weinig heel veel. Daarvan viel ik dan weer -meer dan eens- achterover.

Je was een jaar mijn uitvalsbasis, soms voelde ik me thuis bij je. Telkens wanneer ik vanuit de bergen je vallei binnenreed, overviel je hitte me met een haat-en-liefde-gevoel. Een jaar in de ceja de selva- de wenkbrauw van de jungle, zoals ze deze flank van de Andes in Peru zo mooi noemen: dat doet iets met een mens. Ik hield er zelfs een petekindje aan over (dat ondertussen omgedoopt werd tot Luis).

Nu staar ik naar wat verre Vlaamse vacatures. Ik zal me stilaan moeten voorbereiden op andere vragen. Heb schrik voor de kou, maar stiekem ook wel goesting. 'k Ga me alvast een maand acclimatiseren op de zuidelijke hoogvlaktes van dit land. Om je in stilte te destilleren.

Het is goed geweest, liefste Jaén. Bedankt voor alles.

Nos vemos.

Tu criollo,

Wies

Onder de vulkaan

2010-11-25T10:50:00.000-05:00

Zou jij er blijven wonen? Geduldig (alweer) een grijze laag as en gruis van je huis, je erf vegen? Zou je wachten op water, voor de grond die al enkele jaren niets meer waard is?

Onder de Tungurahua volgt het leven onvermijdelijk het ritme van de vulkaan. Ze is een vrouw: Mama Tungurahua noemen de inheemsen van de Ecuadoraanse Andes haar. Omdat ze nog steeds uitbarst, op onvoorspelbare tijdstippen; de laatste keer in mei van dit jaar. Uitgedoofde vulkanen zijn mannelijk.

De boeren die gebleven zijn, zaaien voornamelijk ajuin, die ze verkopen op de markt. "Vroeger zag je ze nog hun eigen voedsel telen- aardappelen, bonen, graan. Vandaag kopen ze hun eten in de dorpswinkels. Blikjes tonijn, enzo, heel wat afval dus. Hun families die in de V.S. wonen, sturen geld voor een mooi huis en flat-screen tv. Voor wanneer ze op vakantie terugkomen, met de feesten. De mensen vergeten hun tradities, ze weten niet meer hoe ze de gewassen van de streek moeten telen. Spijtig", vindt een ingenieur van het lokale bisdom aan het stuur van z'n pick-up.

Spijtig. Mogen we het leven onder de vulkaan 'spijtig' vinden?

We bezoeken één van de vulkaandorpjes, op 3000m boven zeeniveau. De laatste drie schoolkinderen knutselen er een knuffelbeertje onder het toezicht van de juffrouw voor vandaag. De ingenieur installeert geduldig een waterfilter, die werkt op basis van lagen grof en dan weer fijn zand. Het vuile leidingwater sijpelt traag door, maar tegen de middag is er ongetwijfeld voldoende omgetoverd om de hele gemeenschap te laten drinken. Volgend schooljaar vertrekken twee kinderen; daarmee lijkt het lot van het schooltje bezegeld. De ruiten van de school zijn met tape beplakt, uit voorzorg tegen de bevingen die elke vulkaanuitbarsting met zich meebrengt. De wolken die voor de besneeuwde top van de Tungurahua hangen trekken op, alsof ze haar nabijheid en macht wil bevestigen.

Een dag later wandelen we door de bergen rond Guasuntos, een verlaten dorp langs de Panamericana dat meer inwoners heeft in New York dan in haar eigen straten. De poncho's en doeken van de ploegende koppels op hun veldjes vormen rode en blauwe vlekken op het lappendeken van de Andes. Rijen eucalyptus, een verdwaasde koe. Alle tinten tussen geel, groen en bruin. Ik loop er wat spijtig vijfentwintig te worden. Maar content, want de zon schijnt na enkele regendagen. Bergen blijven, en dat maakt me blij.

Slash and burn

2010-11-05T18:06:00.001-05:00

Vier uur 's namiddags op kantoor in de stad, en (ik durf er geen graden op te plakken) het is heet. Héét.

In de vallei rond Jaén wordt rijst telen door de waterschaarste een nog helser karwei dan het al was. De boeren in de bergen beschuldigen er hun broeders beneden van hun water te "stelen" en "daarvoor geen enkele boom in ruil te planten". Op de weinige beboste flanken die er nog overblijven, verbranden sommige families de laatste stukjes bos, want volgens een lokaal geloof zorgt rook voor regen. Deze zaken van 'stokers' en 'waterdieven' worden voor de eigen rechtbanken van de inheemse boerenorganisaties met de hoogste ernst behandeld. Hun principe is dat ze zonder onderlinge solidariteit niet samen sterk kunnen staan.

"Voor het eerst vrees ik voor het eten van mijn gezin in januari", vertelt een campesino van rond de tachtig. "We mogen onze bossen niet verbranden, anders wordt het hier binnen de kortste keren een woestijn en kunnen we niets meer zaaien- geen koffie, geen bonen, niets".

"Deze hitte is niet normaal meer", hoor je ook overal in de stad- van de chauffeurs die hun t-shirt opgerold op hun yucca- en bierbuikje laten rusten, tot de vrouwen op de markt die vanuit een klein schaduwplekje bij hun fruitkraampje de dag zachtjes laten voorbijschroeien.

Zal de evenaarszon nooit meer dezelfde zijn in de tropen? Als het bos verdwijnt, drogen de rivieren uit. Dat weten de boeren wel, goede bedoelingen zijn er genoeg. Maar zij hebben binnen hun generatie niets anders gekend dan slash and burn: een lapje grond in het Beloofde Land van Noord-Cajamarca, nieuwe grond koloniseren verder naar het oosten richting de jungle, en weer terug. Moeder Aarde alom, maar uiteindelijk is het een kwestie van overleven- in een verdraaid moeilijk evenwicht met het indrukwekkende landschap dat de boer omringt.

Op tijd

2010-10-25T20:09:00.000-05:00

Ik leer het nooit. Na meer dan negen maanden in Peru kom ik nog steeds op tijd. Te vroeg, dus. Net als onze Sevillaanse jezuïtische directeur, die hier al vijftig jaar woont. Of het nu voor een vergadering is, of een bus. Ik doe mijn best maar, nee, het gaat er niet uit. Wachten: het is deel van de Peruaanse condition humaine. Een jaar geduld gekweekt, mag je dat op je cv zetten?

Chirinos: de dubbele bedreiging voor de Chinchipe

2010-10-19T17:22:00.002-05:00

Samen met VIMA stelden we gisteren de campagne Mining in Paradise? voor aan leerlingen secundair onderwijs, leerkrachten en boerenleiders van Chirinos (San Ignacio). Het district ligt middenin het stroomgebied van de Chinchipe, een rivier die bedreigd wordt door zowel metaal- als petroleumontginning. Lees het artikeltje op de site van Mining in Paradise?.

Teamwork

2010-10-19T17:11:00.001-05:00

Tegen een uur of zes 's avonds, dan wordt het donker, zie je ze door een gaatje in het muggengaas van het keukenraam geleidelijk toestromen.

Zwartrode mieren, die het GFT-potje overmeesteren wanneer dat weer even door de Mens verwaarloosd werd. Gigantische mieren, want zo zijn insecten in de tropen. Ze blijven tot zonsopgang.

Gisterochtend vroeg hebben ze voor het eerst écht indruk op me gemaakt. Ik zag er twee versterking krijgen van drie andere, om drie sinaasappelpitten te roven. Op zich niet zo gek, voor een beest dat tot een tienvoud van zijn eigen gewicht kan dragen en tot een gesofisticeerde samenleving behoort.

Maar ze maakten indruk door de coördinatie en discipline in hun actie: het potje beklimmen, pitten eruit, in rechte lijn weer naar buiten met de buit. Teamwork om van versteld te staan. Daar kan menig ngo hier nog wat van leren. Waarom net die pitten? En niet dat aangebrande stukje broodkorst? Aan het ontbijt voelde ik me een klein mensje vol bewondering.

Nog drie maanden-blues

2010-10-15T17:21:00.000-05:00

Nog drie maanden om het verschil te maken. Ik krab eens in m'n haar. Drie maanden, wat moet je daarmee? In het midden van het werk en met de weken op een drafje, lijkt alles in dit te grote land om aandacht te schreeuwen. Nog even weg van terug geweest.

Tussen de hangmatten droogt de was. De stad drupt wat na van een regenbui die even haar best deed (de zon doet het hier toch nét altijd iets beter). Ik overweeg heel even een planning. Maar tijd en ruimte krijg je in Peru niet zomaar op papier gegooid.

Snotneus van een Belg op een dakterras in tropisch Amerika. Tussen veld en computerscherm, op zoek naar een nuttig evenwicht. Het verschil, dat zal dan wel voortdurend in de maak zijn.

Chileense helden

2010-10-13T10:49:00.002-05:00

Als we de digitale voorpagina's van La República (Peru) en De Standaard (België) mogen geloven, gebeurt er sinds gisteravond in de wereld alleen dit: 33 Chileense mijnwerkers worden na 69 dagen ondergrondse ontbering één voor één bovengehaald in een hypermoderne capsule.

Je kan de reddingsoperatie live volgen en in de marge allerlei leuke weetjes lezen, zoals:

- Nummer 13 wordt papa maar weet het nog niet.
- De helden zijn uitgenodigd in Engeland voor een partijtje van de mijnwerkersclub bij uitstek, Manchester United.
- Nummer 15 wil een boek schrijven.
- Ze willen allemaal laatst naar boven.

Natuurlijk is iedereen blij voor de mijnwerkers en hun families. En de globalisering van sensatie is sinds 9/11 niets nieuws meer. Drama's om met lach en traan in op te gaan, een neo-romantisch natiegevoel: het mag weer- dat wisten we in Vlaanderen ook al. Maar laat het verder alstublieft niet te hard aan uw hart komen. Please keep shopping, om het met de woorden van Bush Jr. te zeggen, en alles komt wel goed.

Ondertussen kan je je afvragen waar de rest van het Chileense én wereldnieuws plots naartoe is. De Mapuche-indianen, wie waren dat ook alweer? En hoe zat dat met die aardbeving een paar maanden geleden? Mijnongevallen in Rusland of China hebben we ondertussen ook wel genoeg gehad. Chileense helden, dat is eens wat nieuws.

Lang kan het niet duren voordat de Hollywood-versie volgt, met Bruce Willis en George Clooney in de hoofdrollen. En Cameron Diaz in de rol van de achtergebleven echtgenote, die ondertussen bovengronds een affaire begint met een van de beste vrienden van haar man. Ik stuur alvast een scenario op naar Spielberg.

Lees ook deze bijdrage op De Wereld Morgen.

Teken voor Noord-Peru!

2010-10-07T12:37:00.004-05:00

Petities: ze slaan er ongetwijfeld mee om uw oren en soms wordt u daar moe van.

Toch durf ik twee minuten tijd vragen voor eentje. Omdat het nodig is. Misschien als symbolische daad, misschien omdat elke stem méér, er toch één méér is. Dat laat ik aan u, in het midden.

Het zit zo:

Het Britse bedrijf Monterrico Metals wil een grote kopermijn graven in de uiterst noordelijke Andes van Peru, op de grens met Ecuador, brongebied van de Amazonerivier.

De lokale bevolking, grotendeels boer, ziet dat niet zitten. Een grote kopermijn verslindt jaarlijks evenveel water als een Belgische stad van 35 000 inwoners en laat dat water zonder leven achter. Dat water heeft de Noord-Peruaanse boer nodig om van te leven en... uw koffie te telen.

Meer dan 80% van het kapitaal van het project is bovendien in handen van een onverantwoordelijke Chinese mijnbouwreus, Zijin. Die heeft minstens 1900 ton dode vis en duizenden werkloze vissersfamilies op haar geweten, na twee milieurampen in het afgelopen halfjaar, veroorzaakt door mijnen in eigen land. De aandelen stortten in, de topmannen werden gearresteerd.

In Peru, een land 40 keer groter dan België, worden beslissingen in dure kantoren in hoofdstad Lima genomen. In dit geval meer dan 1200 kilometer verderop. De bevolking van Noord-Peru eist dat hun streek als no-go zone voor mijnbouw wordt verklaard.

Er is internationale druk nodig. Omdat de Amazone op het spel staat, de Noord-Peruaanse bevolking wel weet wat goed voor haar is, en onze bedrijven dringend een lesje moeten leren.

Bekijk het filmpje en teken de petitie. Dankje!

3 jaar na het "nee": de campagnestart in de Andes van Piura

2010-09-22T17:28:00.000-05:00

De boeren van de noordelijke Andes van Peru vierden de afgelopen week de verjaardag van hun strijd tegen het mijnbouwproject Río Blanco. Wij waren erbij. Lees hier een verslagje.

Molshoop voor Peru

2010-09-08T12:32:00.000-05:00

Al eens in een molshoop gezeten?
De aarde op je lijf gevoeld?
Last van zand in je ogen?

In Noord-Peru dreigt de toekomst van duizenden boeren ondergraven te worden door de hebzucht van een mijnbedrijf.

Kom op vrijdag 16 september naar Gent en steek je nek uit voor Peru!

Mesias

2010-08-18T12:39:00.000-05:00

Ik was Mesias te lijf gegaan met een alcoholstift. Zeeroversooglapje, stoppelbaard, snorretje, rotte tand. Door de behangerslijm liet ie zich immers niet zomaar van de muren krabben. De regionale kandidaat van Acción Popular liet een week geleden ons huis beplakken met affiches voor zijn partij, die naar beton en vuile zaakjes ruikt.

Gisterenavond bleek dat hij zich niet zomaar gewonnen geeft, want bovenop mijn kunstwerk hing alweer een kersverse Mesias te smilen. Iemand originele wraaktips?

Wat met je gehad

2010-08-13T11:09:00.000-05:00

Soms heb ik wat,
heb ik het wat
met je gehad,
stad.

Loop ik liever bergen in,
adem bomen groot.
De koffie rood.

Een boer zit in
zijn leven nevel,
zadelt ezel.

Tijd tikt,
pikkende kip.
En ach,
verder
gebeurt hier heerlijk niks.

De macht van verf

2010-08-05T12:22:00.008-05:00

De ene probeert het met een petje, de andere met een sombrero. Ook de goede oude rode ster doet het nog. En waarom geen socialistische mangoboom, een groen vlaggetje, spade of haan?

Lokale verkiezingen winnen in Noord-Peru, dat doe je niet alleen door het uitdelen van kilo's rijst en beloften over water en elektriciteit. Kandidaten moeten vooral schilderen, en daarbij niet op een liter verf kijken.

In de regio Cajamarca, die een van 's lands hoogste analfabetismecijfers heeft, zijn de huizen gehuld in verkiezingspropaganda. Daarbij tellen, meer dan de woorden, de beelden.

Stemmen moet iedereen, ook de analfabeten. Je kan dus als kandidaat maar beter met een krachtig icoon uit de hoek komen, waarmee zowel boer als stadsmens zich identificeert. Op de lijsten zetten de ongeletterden dan maar eenvoudigweg kruisjes bij het icoontje van hun voorkeur.

Mijnbouwbedrijven doen hun best om zich in deze schildertraditie te integreren. In de noordelijke bergen van Peru probeert Río Blanco Copper S.A. zich verfgewijs een imago aan te meten van bomenplanter- voorlopig zonder succes. Het bedrijf wil één van 's werelds grootste kopermijnen beginnen in het brongebied van de Amazonerivier, maar duizenden boeren maakten drie jaar geleden in een volksraadpleging duidelijk dat het niet welkom is. En het ziet er niet naar uit dat wat verf daar nog iets aan kan veranderen.

Seizoensgemis

2010-07-15T10:45:00.000-05:00

In een vallei met een constante temperatuur van om en bij de 30°C, doet een half jaar zonder seizoenen een beetje raar. Geen maartse avonden die naar gezelschapsspelen van de jaren 90 ruiken, niet windop in de regen gefietst in april. Het voorjaar zomaar overgeslagen. En dat euforische voortschrijden van de zomer, de kampvuurrook steeds onuitwasbaar in de kleren: is het voorgoed voorbij, of komt alles wel weer terug?

De evenaar speelt met mijn voeten. Een jaar op sandalen.

Maar de volgende keer in een gesprek over 'missen', zal ik wel over bier beginnen. En wanneer het ginder opnieuw winter wordt, over de savooistoemp van moemoe.

Fernando

2010-07-13T12:10:00.001-05:00

We zijn peter en meter geworden van Fernando (°10/7). Hij is het zoontje van Melissa, een alleenstaande moeder van zeventien. Vanavond wordt Fernando thuis gedoopt, en is er receptie met Inca Kola.

Boerenpraatjes

2010-07-08T12:05:00.001-05:00

Eind juni. Vergadering met tweehonderd boeren in de uiterst noordelijke Andes van Peru. Zeventien uur reizen en daarna desnoods de nacht doorvergaderen, dat hoort erbij. Problemen oplossen doe je hier met basisdemocratie en die kent geen tijd.

Eerste punt (hiervoor is onze delegatie gekomen): een campagnetekst waarin de boeren hun gronden vrij van mijnbouw verklaren. Veel discussie is er niet, want iedereen is toch tégen mijnen, onder elk beding. Boeren moeten niet van nuances weten.

En toch, twee uur heen en weer gepraat zijn al snel voorbij. Het gaat meer om het zeggen zelf dan om wát- het publiek, het luisteren, dat is wat waardigheid geeft aan deze mensen, hiervoor lijken de meesten gekomen te zijn. Het besluit is al genomen, maar nog niet alles gezegd.

De aandacht verslapt. Dan, een besnorde hoge hoed staat recht: "Beste voorzitter, beste aanwezigen, misschien zijn die twee, dat koppeltje, engeltjes die God ons gestuurd heeft om ons vergeten volk te helpen. Dat wou ik maar gewoon even zeggen. Bedankt".

Stilte. Bloos.
Niet weten waar kruipen of kijken, maar ook stiekem fier.

De voorzitter hoest, verlost ons met de volgende punten op de agenda. Gestolen meters grond, overspelige vrouwen, zieke koeien en corrupte politieagenten. We schuiven stilletjes naar buiten.

Na een ochtend oogst

2010-06-16T12:20:00.000-05:00

Het ruikt naar koffie, in de bergen rond Jaén. Volgens experts de beste van Peru. Niet die Europese kantooradem, de Chileense instant zakjes in de stad of de dampen die je van een studentenverleden kent. 't Is de geur van bonen die vers gedroogd in een pan boven een houtvuurtje te branden zijn gegooid. Het aroma van een adobe huisje met open deur, van gewoon stil samenzitten met een boer na een ochtend oogst.

Inheemse bewegingen Peru herdenken één jaar 'Baguazo'

2010-06-07T15:27:00.002-05:00

Eén jaar na de meest gewelddadige confrontatie uit de recente Peruaanse geschiedenis, kwamen honderden mensen samen in Bagua tijdens een tweedaagse herdenkingsplechtigheid voor de vierendertig slachtoffers. Op het programma stonden een forum, een avondwake, artistieke tussendoortjes en vooral: toespraken. Demagogie en propaganda overschaduwden wat in de eerste plaats een hommage aan de slachtoffers moest worden, maar tussen de lijnen lazen we ook sprankeltjes hoop.

Lees het volledige verslag hier.

Grenspaal 94

2010-05-25T11:11:00.005-05:00

Even opschudding in de Peruaanse buitenlandse betrekkingen. Pas gisteren raakte in Lima bekend dat half mei in een gehuchtje op het platteland in San Ignacio, nabij de grens, het Ecuadoraanse leger zou binnengevallen zijn.

Een aantal boeren had de soldaten opgemerkt en de lokale wachtpost van de Zesde Peruaanse Brigade Van De Jungle ingelicht, die eenmaal ter plaatse geen onregelmatigheden vaststelde. Of toch: een gloednieuwe grenspaal, waar er voorheen geen stond.

Net na het uitlekken van het nieuws over 'de inval', tien dagen later, schreeuwde de gezaghebbende krant La República moord en brand op haar website en publiceerde ze dreigende foto's van Ecuadoraanse legerhelikopters, cirkelend in het Peruaanse luchtruim.

Wat was er allemaal aan de hand? Minister van Buitenlandse Zaken José Antonio García Belaunde wist het eerst ook niet helemaal. Koortsachtige telefoontjes heen en weer. Ecuador moest de minister eraan herinneren dat de Gemengde Peruaans-Ecuadoraanse Commissie voor Grensmarkeringen een aantal dagen voordien middels bilateraal besluit overeengekomen was om die dag een nieuwe Grenspaal 94 te plaatsen in het gebied. De minister moest zijn agenda maar beter bijhouden, of zijn secretaresse ontslaan.

Door de hevige regen van de laatste weken was de vorige steen immers weggespoeld. Omdat het in het Ecuadoraanse slijk onmogelijk bleek om een duidelijke markering aan te brengen, moest de nieuwe paal wat verder naar de Peruaanse kant worden opgeschoven.

Dat vertelde de minister even later in een verklaring: regen en slijk, voor de rest niets aan de hand. Geen reden tot paranoia, lieve landgenoten, we zijn nog steeds beste vrienden met Ecuador. Een beetje Dr. Strangelove op z'n Zuid-Amerikaans.

(foto: flickr - Pineappels101)

De bleekbenen

2010-05-20T18:41:00.006-05:00

Daar loopt er weer eentje. Witte, iets te korte short en al even bleke benen. Petje op, vrouw aan de hand. Twee identieke kaaweetjes die ter hoogte van de heup bengelen. Toegegeven, soms moeten we zelf niet veel zeggen, maar in dit geval spuwen we het gal gretig in het rond.

Want zij zijn de schuld van de twee in poncho's gehulde hoofdstadsjongens met camouflagekleurige petjes die de hele muzikale traditie van de Andes in vijf minuten verkrachten, Guatanamera en El Condor Pasa zonder gewetensbezwaren op een hoopje gooien. Als het maar op cultuur lijkt, de latino-fantasie van de toerist prikkelt en kleurtjes heeft. Hun gitaar zit bijna in je bord, hun panfluit in je oog. En daar geven die bleekbenen dus hun kleingeld aan.

Om dan nog maar te zwijgen over hoe ze worden opgelicht, de bleekbenen, overal en door iedereen. Het zou medelijden horen op te wekken, maar in dit geval denkt een mens hardvochtig het zal hen leren.

Dringen en duwen in de rij, geen rijst lusten, ervan uitgaan dat de hele wereld Engels spreekt. Bleekbenen veronderstellen dat ze altijd alleen in hun hotel zijn en ontpoppen zich daar bovendien tot ware hooligans wanneer er bier in de buurt is. Een plundertocht doorheen Peru, Pizarro achterna. Alles moet gedaan worden, en het moet snel, leuk en niet te moeilijk zijn. Het draait om het lijstje en het schrappen.

Terwijl ik mijn hart vasthoud voor het onvermijdelijke Machu Picchu (want Machu Picchu ís toch gewoon Peru?), denk ik nooit meer op reis. Maar dat is dan misschien weer wat overdreven, dus gooi ik maar gewoon mijn lijstjes weg.

Top-10

2010-05-11T18:11:00.000-05:00

... van vragen die je weleens krijgt op de Noord-Peruaanse boerenbuiten.

1. Hoeveel kost het vliegtuig naar hier?
2. België, da's ergens in Amerika zeker?
3. Mormonen? Of van welke kerk?
4. Zijn jullie broer en zus?
5. Hoe zeg je "hallo" in het Belgisch?
6. Veel bossen en bergen ginder?
7. Eten jullie cavia's?
8. Hoe groot zijn de koeien in jullie land?
9. Is een boer daar ook zo weinig waard?
10. Vergaat de wereld écht binnen twee jaar?

Petrole(r)um

2010-05-07T12:54:00.007-05:00

Op 5 juni herdenkt Peru de slachtoffers die vorig jaar vielen bij het bloedige conflict in Bagua, met de grondstoffen van de Amazone en fundamentele mensenrechten als inzet. President García stelt echter voor die dag de Nationale Dag van de Peruaanse Rum te vieren.

Dat ze een onomwonden voorstander is van grootschalige buitenlandse investeringen, heeft de regering-García nooit willen verzwijgen. Nog een jaar, en de ambtstermijn van de president loopt af. De lijst corruptieschandalen wordt langer met de dag en Alan heeft het bij zijn volk toch al verkorven, maar net dit politieke klimaat lijkt hem nog een laatste impuls te geven om nog zo snel (en zoveel) mogelijk contracten voor grote infrastructuurswerken in de wacht te slepen onder het motto ¡El Peru Avanza! ("Peru gaat erop vooruit").

Wie zich hardop afvraagt of de aanleg van al deze mijnen, wegen en grote energiecentrales de minst machtige Peruanen wel ten goede zullen komen, krijgt er bovendien nog wat steviger van langs. Mensenrechtenactivisten worden vervolgd, protesten neergesabeld.

De president gebruikt sinds een interview in de regeringsgezinde krant El Comercio graag de metafoor van "de hond van de tuinman"- een hond die de tuin bewaakt en er zelf niet van wil eten, maar ook niemand anders toelaat te genieten van al het lekkers in die tuin. Met dat beeld verwijst García te pas en te onpas naar de inheemse volkeren in de Amazone en de boeren in de Andes, die hun rijkdommen koppig bij zich willen houden: zij staan de vooruitgang van Peru in de weg, klinkt het.

Dat een dergelijk discours tot gewelddadige confrontaties kan leiden, bewees de baguazo van vorig jaar. Wekenlang aanslepende protestacties in het noordoosten van het land, van inheemse groepen die protesteerden tegen concessies voor petroleumontginning in hun gemeenschappen, werden op 5 juni gewelddadig beëindigd door leger en politie. Meer dan dertig mensen -zowel politieagenten als inheemsen- lieten daarbij het leven.

Ondertussen bereiden boeren- en inheemse organisaties een grote tweedaagse in Bagua voor, om de inheemsen én de politiemannen die op 5 juni vorig jaar stierven op serene wijze te herdenken. De raadpleging van inheemse volkeren in Peru is een thema van nationaal en internationaal belang aan het worden en het proces rond de gebeurtenissen in Bagua staat op punt te beginnen.

Ook voor Alan wordt de grond dus wel eens te warm onder de voeten. Daarom kwam een of andere dikbetaalde raadgever van de president met een schitterend idee op de proppen. Door een speciaal decreet werd de eerste zaterdag van juni uitgeroepen tot Nationale Dag van de Peruaanse Rum, dit jaar toevallig de vijfde juni. Terwijl ver weg in Bagua de indianen en boeren om rechtvaardigheid
schreeuwen, moet Peru zijn Rum vieren. Brood en spelen, en de pers blijft in Lima.

Een net iets te doorzichtig plan echter, zo blijkt. Op facebook en verschillende blogs is een frontale aanval gelanceerd op de rumresolutie van García en ook enkele kranten pikten de kritiek op. Op de officiële reactie van de president is het nog wachten, al zal er vermoedelijk "puur toeval" in het spel zijn.

Lid worden van de facebook-groep tegen de rumresolutie doe je hier.

(foto: flickr - butch haynes)

Het nichtje en de wereld

2010-04-29T11:17:00.001-05:00

Het nichtje is zeventien, heeft van de wereld niets gezien. Op zich niets nieuws, want hier hoort die wereld voor vrouwen niet verder te gaan dan het huis en de dag zelf. Rijst op het vuur, handen in het zeepsop, hoogstens naar buiten om een limoen te plukken. Soms ver weg reizen met een soap, wanneer de avonden weer te warm zijn. De tv als het venster van een trein, centraal in de kamer als een schrijn.

Die ochtend vertelt de tante ons dat het een abortus wordt: ze staan klaar met de papieren, gaan bij de dokter "informeren". Alleen: het nichtje is al zes maanden ver. Toen ze uit haar dorp in de heuvels naar de stad kwam, een maand of twee geleden, wist ze het dus al. Maar nog een kind erbij in huis, nee, dat zou niet gaan, lijken ze vandaag te hebben beslist.

's Middags is het abortusplan afgevoerd. Geen geld en hoe dan ook toch niet meer mogelijk. In juli zal het nichtje bevallen, een dochtertje dat niet zal wenen, beloven ze. De papa blijft in de campo, lachen ze verlegen. Papa stuurde het nichtje de wereld in en werd toen taboe.

Jaén

2010-04-20T16:52:00.009-05:00

Soms lijkt de stad vijandig, elke tronie boef.

Afval dat zweet, gieren in het geronk van de motoherrie,

als meeuwen achter schepen.

Dan kijk je de andere kant op en daar
een vrouw die koffie droogt in de zon,
blote voeten ruisen een speelse vreugde als die van
de dans van de vliegenvangers in de tuin,
de zachte schaduw van de mangoboom en de omarming van mensen
die zeggen
"het is goed,
wat je hier doet".

Rare jongens, die steden.

(foto: Leen Jansen)

De mijnbouwwereld spreekt

2010-04-16T15:50:00.005-05:00

Het Fraser Institute, één van de voornaamste Canadese denktanken, publiceerde de resultaten van haar jaarlijkse bevraging van de machtigen uit het mijnbouwwereldje. In de enquête wordt gepeild naar welke volgens ondernemers de meest aantrekkelijke landen zijn om in te investeren en waarom.

Uit het rapport blijkt onder andere dat Québec zijn imago als mijnbouwparadijs blijft behouden; dat landen als de Democratische Republiek Congo, Guatemala en Ecuador in de top-5 staan van de lijst "landen die hun investeringscondities nog heel wat kunnen verbeteren"; en dat bedrijven grote pieken blijven verwachten in de prijzen van metalen zoals goud, zilver en koper.

Vreemd genoeg wordt de werkomgeving in vele landen in het Zuiden, ondanks de grote toename in investeringen daar gedurende de laatste jaren, niet erg gesmaakt door de ceo's, executives en consultants. Honduras, Guatemala, Ecuador en Bolivië behoren zelfs tot de tien minst aantrekkelijke jurisdicties. Zou dat iets met toenemend sociaal protest te maken hebben? Uitzonderingen zijn Chili (7de meest aantrekkelijke land) en Botswana (net buiten de top-20); Peru vinden we ergens in het midden terug.

Een greep uit de lijst sappige commentaren die het rapport vergezellen:

- "In Nevada, it is all here!! No terrorists, no disease, no bribery, lots of undiscovered deposits, infrastructure is all here, the laws are stable-what else is there?" - Exploration company consultant

- "In the Democratic Republic of the Congo, everything is wrong. Government consists of corrupted crooks." - A producer company with more than US$50M revenue, Manager

- "Botswana lacks red and green tape." - Exploration company, President

- "California is full of eco-hippies who do not understand that their
lifestyle is dependent upon mining." - Exploration Company, Managing Director

- "Mexico is politically stable and has reasonable laws and regulations, a strong history of mining, an experienced work force, and an acceptable tax load." - A producer company with more than US$50M revenue, Vice President

- "The best increase in potential is in Columbia." - Mineral exploration research institute, Manager

- "Mongolia suffers from endless tinkering with mining laws and regulations, resource-nationalism, creeping expropriation, non-transparency." - Trade association, President

- "It’s time the entire civilized world was taught that if it don’t grow, it has to come out of a mine." - Exploration company, Managing director

(foto: Cerro de Paco, Peru - flickr.com, javiergragera)

Geen Inca Kola voor Jehova

2010-04-14T17:50:00.006-05:00

Sinds 1998, na afloop van het laatste in een lange rij grensconflicten tussen Ecuador en Peru, is Jaén de uitvalsbasis van een nieuwe route naar het land van de evenaar. In vijf uur hobbelen doorheen bos en berg ben je aan de brug over de rivier Chinchipe die de twee landen scheidt. "Neem een fles Inca Kola mee", zeiden ze nog op kantoor. "Zo werkt dat hier, altijd".

12u. Peru. In de grenspost een jonge gast in t-shirt en zonnebril, zo één die de meisjes nafluit. Wat ons hier brengt, want ze zien hier niet veel buitenlanders?
- Een stempel op ons visum, meneer, om nog wat langer in Peru te kunnen werken.
- Werken? Da's toch een ander visum?
- Nee, want we zijn vrijwilligers, bij het Vicariaat voor het Milieu. Van de Kerk, eigenlijk. En aan vrijwilligers geven ze geen visum voor langer dan drie maanden.
- Aha! Vrijwilligers in Jaén, milieu! Om ons land vooruit te helpen, dus. Fantastisch! En daarna: pastoor worden, of non?
- Nee.
- Des te beter! De liefde is veel te schoon.

Dat we eerst naar de politiecontrole moeten (dat scheefgezakte houten wc-hokje daar, haha) dan terug naar migraciones. Een stempel, wat papieren.

- Ziezo. Wat mij betreft in orde. Maar jullie hebben aan de overkant eerst nog twee stempels nodig, aankomst en vertrek. Dan pas kan ik jullie weer drie maanden geven. Succes.

Aan die overkant doemt in de trillende lucht een snor in uniform op, dat belooft niet veel goeds.

12u15. Ecuador. Een bijbel op de bureau. We zijn eraan voor de moeite.
- Jullie moeten 48 uur in Ecuador blijven.
- Maar, euhm, we zouden graag vandaag teruggaan naar Jaén. We hebben daar veel werk.
- De wet zegt: 48 uur.
- En voor een fles Inca Kola... ?
- Hier bestaat geen corruptie. De bijbel zegt: "gij zult niet stelen".
- Maar de bijbel zegt toch ook dat "gij uw naasten zult helpen"?
- Jehova zegt: "uw naasten helpen zover gij niet tegen de wet ingaat. 24u kan ik jullie geven, maar dat is een absoluut en uitzonderlijk minimum."
Ja, uitzonderlijk, herhaalt zijn adjudant die het zichtbaar even lastig had toen hij de fles zag verschijnen.

12u30. Peru.
- Ze zeggen: 24u.
- Probeer toch nog maar eens te gaan praten. Misschien lukt het met bier.
Een andere grenswachter komt erbij. Wie er aan de overkant staat? We geven een gedetailleerde beschrijving.
- Aah, den Broeder. Nee, met hem kan je niet praten. Pech, ze wisselen elke week. Maar met de Getuige werkt het niet.

12u40.
Ik spring in de Chinchipe, het moet ondertussen zo'n 35°C zijn. De Inca Kola is voor twee zwemgenootjes uit het dorp die zich komen wassen (in welk land?). Grenzen. In Europa voor de meesten een fenomeen uit de Koude Oorlog, op en rondom deze brug dagelijkse bureaucratische kost. Tot u schrijft een corrupte Belg die blijkbaar nog heel wat moet leren.

"Bagua bestaat nog maar net"

2010-03-30T19:58:00.007-05:00

In het rijtje media die aan journalistiek doen met een hart voor het volk, neemt Radio La Voz uit Bagua een bijzondere plaats in. Sinds de regering-García de licentie van de radio introk na haar kritische berichtgeving vorig jaar in juni over de baguazo, het bloedige treffen tussen Amazone-indianen en het leger waarbij meer dan dertig doden vielen, heeft het familiale collectief het hoofd niet laten hangen. Afgelopen vrijdag werd La Voz door de Britse kwaliteitskrant The Guardian beloond met een Index on Censorship Freedom of Expression Award, tot grote eer en verrassing van het sympathieke Noord-Peruaanse radiostation. Reden genoeg om in Bagua Grande te gaan praten met Carlos Flores Borja, stamvader en directeur.

"Hier in Bagua is het 's namiddags meer dan 40°C en we hebben twee uur stromend water, om de twee dagen", begint Flores. Een ventilator en een fles limonade proberen wat soelaas te brengen in het eenvoudige huis van waaruit Radio La Voz uitzendt. "De hele familie werkt mee in de radio en leeft ervan. Wij hebben altijd voor een aanpak gekozen die dicht bij de noden en wensen van de gewone inwoners van Bagua staat- en dat heeft ons veel bereik en respect opgeleverd in de regio. Maar de regering ziet de zaken helaas wat anders."

President Alan García besloot na de gebeurtenissen van 5 juni vorig jaar dat Radio La Voz haar deuren moest sluiten. De officiële reden: "aanstoken van geweld" tegen de overheid. In juni openden op de weg naar Bagua Grande politie en speciale veiligheidsdiensten het vuur op inheemse actievoerders, die al wekenlang protesteerden tegen concessies voor petroleumontginning op hun gronden. Radio La Voz zat in de vuurlinie en liep de soldaten in de weg.

"Ik was die dag getuigenissen aan het bijeensprokkelen onder de inheemsen, om ze een stem te geven. Niet om ze op te jutten", vertelt José, de zoon van Carlos. "Maar toen de troepen zagen dat er media aanwezig was, vroegen ze nerveus naar onze namen en bevolen ze ons, terwijl ze hun geweren op ons richtten, dat we weg moesten gaan. Ik ben een eindje verder gelopen en heb van het hele gebeuren foto's genomen". Om het verhaal van 5 juni te vertellen gaf José een speciaal tijdschrift uit- de frequentie waarop La Voz uitzond, was snel na de feiten al geblokkeerd. "Zelfs onze bankrekening -die al niet veel soeps was- heeft het ministerie ons afgenomen", voegt Don Carlos toe.

De directeur-familiehoofd-journalist bleef met zijn verontwaardiging niet zitten en stuurde via verschillende kanalen persberichten de Latijns-Amerikaanse mediawereld in. Met resultaat: de Sociedad Interamericana de Prensa (SIP), een organisatie die de persvrijheid in het continent verdedigt, opende een onderzoek naar de zaak en Flores werd uitgenodigd bij een vertegenwoordigster van de Inter-Amerikaanse Commissie voor de Rechten van de Mens in Lima. Ondertussen kreeg La Voz in eigen huis massale steun voor de eis om de radio te heropenen: buurtbewoners trokken de straat op, kleinere radio's boden hun frequentie aan.

"De prijs van The Guardian beschouwen we als een grote triomf: voor ons, maar ook voor de inheemse beweging en de gemeenschapsmedia in Peru", aldus Carlos Flores Borja. "Het overgrote deel van de media in dit land zijn verbonden aan enorme politieke en economische machten. Wij proberen daar tegenop te boksen en dat zouden alle journalisten moeten doen."

Hoewel de Peruaanse regering in februari de rechtszaak tegen Radio La Voz heeft laten vallen, wegens gebrek aan bewijsmateriaal, heeft de radio haar frequentie nog steeds niet terug. Maar Don Carlos en zijn familie hebben er goede hoop op dat ze de strijd winnen. "De radio is de familie en de familie is de radio. Voor de wereld bestaat Bagua nog maar net, we hebben nog veel te vertellen".

We moeten vooruit

2010-03-27T20:11:00.003-05:00

"Goeiemorgen. Mijn man werd vermoord door zijn broer, en die laat me nu niet meer werken op mijn grond".

Het is net voor 9u 's ochtends, nog niemand op kantoor en deze vrouw lijkt een luisterend oor te zoeken. Haar blik is radeloos, maar op een rustige manier. Wij staan erbij met een mond vol melktanden. De advocaat van het vicariaat heeft zijn bureau naast dat van ons, maar zijn spreekuur begint pas vanavond om zeven uur, zeggen we. Maar dat ze altijd even mag gaan zitten. Ze heeft nog andere dingen te doen, bedankt, en wandelt elegant de zachte regen in met passen die "we moeten vooruit" zeggen.

Dat het op den boerenbuiten niet altijd houtvuurgeur en sterreschijn is, leerden we al in San José. Laatst, 's nachts na een dorpsfeest, hoorde Don Victor van bij hem thuis schoten in de verte. Enkele moment later bleek dat het om zijn broer ging. Waarom? Een antwoord was er niet, alleen vermoedens. Liefjes van vroeger. Een gestolen varken of een vierkante meter grond. In de minibus terug naar Jaén zaten we toen naast het zoontje van Victor's doodgeschoten broer, misschien net dertien: "Het was zijn lot. We moeten vooruit". In de stad zit hij overdag op school, 's avonds op een stoffig kamertje met amper een matras, geen raam. De wereld van discotheken en mototaxi's lonkt hem de puberteit in.

Soms gebeurt het gewoon daarom: omdat mensen vooruit moeten en de balast van de geschiedenissen die in kleine gemeenschappen imploderen, er toch ergens op dat uitgestrekte platteland afgegooid moet worden. Ze straffen zelf, of worden bestraft- verraden zal het platteland nooit doen.

Koffie, honing en bossen

2010-03-20T16:32:00.007-05:00

In tegenstelling tot Jaén is in San Ignacio is het afvalbeleid in politieke handen. Kwestie van de moraal uit de greep van de godsvrees te halen. Het bestuur van dit laatste stadje op weg naar de Ecuadoraanse grens noemt zichzelf municipalidad ecológica, oftewel "ecologische gemeente" en dat mag gezien worden in de straten: geen afval te bespeuren (dankzij "haar intelligente inwoners", verklapt 1 slogan) en biologische koffieteelt zwaait er de plak. Een groot deel van het territorium van San Ignacio wordt bovendien opgeslorpt door een nationaal natuurgebied dat naast nevelwouden ook belangrijke páramos omvat en geld krijgt van de Belgische ontwikkelingssamenwerking.

Wanneer je met boerenleiders praat, hebben ze over de burgemeester als "hun vriend". Hij heeft veel boeren uit extreme armoede gehaald, klinkt het, maar het werk is nog niet gedaan. Daarom stelt Carlos Martínez zich met zijn partij Fuerza Campesina (in alliantie met de regionale partij Tierra y Libertad) kandidaat voor een vierde ambtstermijn. De vraag is of die hem gegund zal worden. Ook in San Ignacio zijn er immers spanningen tussen de commercianten in de stad en de vele boeren daarbuiten. Volgens bepaalde stemmen zou het gemeentebestuur daarnaast niet altijd even consequent te werk gaan. En er is meer: bijna een vierde van het grondgebied van de provincie wordt volgens gegevens van de gespecialiseerde NGO Cooperacción beoogd door mijnbouwbedrijven- een groepje stedelingen zou die graag zien komen.

Martínez: "De extractieve sector zal hier geen voet aan de grond krijgen. De toekomst van San Ignacio is aan de biologische, eerlijke landbouw. Maar we moeten creatief en innovatief zijn, om een extractief ontwikkelingsmodel te vermijden. Waarom maken we bijvoorbeeld geen chocolade? Jullie maken in België de beste chocolade van de wereld met onze cacao, dat moeten wij zelf toch ook kunnen?".

De diversificatie van de landbouw is inderdaad een hot item in San Ignacio, zo blijkt uit een vergadering met het gemeentebestuur en vertegenwoordigers uit de landbouwsector. "Enkel met verscheidenheid zullen we die enorme reuzen buiten kunnen houden", aldus een boer op diezelfde vergadering. Want een mens leeft niet van koffie alleen, maar ook van honing. En bossen.

Storten met Jezus

2010-03-15T14:53:00.002-05:00

"Hij kijkt toe op het afval dat jij achterlaat", staat er op een muur in Jaén geschilderd- de woorden komen uit de mond van een schreeuwerige, afgeblakerde Christusfiguur. De Heer heeft meer dan twee ogen in het zeil te houden in de straten van Jaén, want brandende hoopjes plastic verpakkingen, gebruikte pampers op de dorpel en gesneuvelde bierflessen zijn alledaagse verteerde kost. De talrijke gieren lusten dat wel.

Het is al bij al natuurlijk nog niet zo'n heel dom idee, van de gemeente. Gebrek aan inspiratie en middelen? Dan halen we wel de verf en de Kerk boven. Het sensibiliseren en vormen van een volk -om maar te zwijgen van een efficiënt afvalbeleid- is immers een hels karwei, dat je beter aan de Messias overlaat. Hoeveel kilo's sorteren voor één aflaat? Dat staat ongetwijfeld ergens op een andere muur vermeld.

Volgens het boek waarover ik voor de Germaanse mijn thesis schreef, tonen de soort en de hoeveelheid afval het ware gelaat van een samenleving- het ging in dat boek met name over de Amerikaanse. In dit geval kan daar aan toegevoegd worden: "de manier waarop men iets aan dat afvalprobleem wil doen, toont..."

Groeit de stad, dan groeit het afval: dat is logisch en onvermijdelijk. De Duivel der consumptie is agressief en nietsontziend. De Schuld wordt op de schouders geworpen van de Peruaan-in-de-straat en men laat De Heer op zijn vingers tikken.

(Wanneer wij thuis noodgedwongen papier en plastic samengooien, overvalt ons als Verlichte West-Europeanen een groot schuldgevoel. Zou dat ook iets met Hem te maken hebben? Als offer krijgt Hij alvast de kersverse composthoop in de tuin.)

Copper in the Clouds

2010-03-12T14:46:00.001-05:00

Oxfam International publiceerde onlangs 2 video's over mensenrechtenschendingen en mogelijke milieu-impact van het Río Blanco-mijnbouwproject in Noord-Peru. VIMA steunt samen met andere NGOs en boerenorganisaties het verzet van de lokale bevolking tegen de mijn (en bij uitbreiding een groter mijnbouwdistrict in de regio).

Hanne op Radio Marañón

2010-03-11T10:51:00.002-05:00

Voor wie de première van Hanne (interview en radiospotje) op Radio Marañón wil beluisteren: hieronder vind je de mp3's! (in't Spaans uiteraard...)

Interview (deel 1)

Interview (deel 2)

Radiospotje (oproep aan jongeren om het komende jaar mee te werken aan de sensbiliseringsprojecten rond milieu van VIMA en Radio Marañón)

San José

2010-03-09T16:50:00.004-05:00

Je betaalt 50 centiem taks, wanneer je vanuit Jaén de bergen in wil. De Ronda Campesina houdt wacht met geweer aan de grenspost. Achter de slagboom zijn boeren baas.

Twee uur meerijden met de melkboer en nog een uur stappen verder in dit land woont Don Victor, op de foto hand in hand met zijn dochtertje van een jaar oud. Zij is (voorlopig) de laatste in een rij van twaalf kinderen- sommigen nog thuis, anderen een beetje verder in een eigen huis of in de stad. We zijn in San José de la Alianza, een gemeenschap op 1900m hoogte tegen de rand van het Bosque de Huamantanga. De lantaarnpalen staan er al, de elektriciteit is er nog niet geraakt. Na de volgende verkiezingen, misschien.

Het Bosque is de groene long van Jaén: een uitgestrekt, dichtbegroeid, vochtig bos (gedeeltelijk nevelwoud) waarvan de meeste geheimen nog niet gekend zijn. We zagen er 's ochtends vroeg gallitos de las rocas en pilcos, 's namiddags stonden we onder een waterval. Victors achttienjarige zoon Robin gidste ons in het kluwen van lianen, orchideeën en eeuwenoude bomen rond met de handigheid van een Mowgli in de jungle.

"Er is hier veel bos gekapt", vertelt Don Victor 's avonds aan het kampvuur, "we zijn daar zelf medeplichtig aan. Wij hebben ook ons stuk land, onze chacra nodig, om te overleven". Koffie, verschillende soorten knolgewassen, een koe hier en daar of een varken, dat is waar ze in San José en omgeving wel weg mee weten.

Sinds enkele jaren gonst er een nieuw toverwoord door de streek: ecotoerisme. Buiten een paar vuilnisbakken die het gemeentebestuur van Jaén geïnstalleerd heeft in de gemeenschappen rond het Bosque, met de boodschap "ecotoerisme: afval hier", is er echter weinig infrastructuur te bemerken die naar toerisme ruikt. Officieel is de provinciehoofdstad promotor van het natuurreservaat, in de praktijk komt er van een effectief toerismeplan weinig in huis.

"Eigenlijk komt hier amper iemand op bezoek", aldus Victor. "Soms eens een school, klassen die voor een dag komen wandelen. Onderweg vallen er dan altijd leerlingen flauw, een heel gedoe. Tja... als je nooit echt gewandeld hebt...", lacht onze gastheer. Ook een groepje Belgen is al wel eens in San José gepasseerd, krijgen we te horen.

"We proberen het resterende bos intact te laten. Dat is een gemeenschapsakkoord en er is wederzijdse controle". Eindeloze wandelingen, een grote biodiversiteit en verschillende watervallen, dat is wat het Bosque de Huamantanga te bieden heeft. Maar het ligt ver van de route Lima-Cusco-Puno-Nazca die de meeste toeristen aflopen, en houtkap en -trafiek vormen nog steeds een permanente bedreiging.

Victor: "We hopen dat toerisme, op een manier die onze omgeving en de mensen respecteert, hier toekomst brengt. Want we houden van San José en het bosque, en de meerderheid van mijn kinderen wil hier een familie stichten."

De ontvangst die Don Victor, zijn familie en vrienden ons gaven, daar kan geen all-in formule uit de Weekend Knack tegenop. Onbeschrijflijke rust rond een plein (annex voetbalveld) waar alle inwoners op passen. Aan de horizon: de bergen, de nevel en het bos. Voor wie toevallig in de buurt is en eens wat anders wil tijdens zijn verlof: in San José liggen er matrassen klaar. De vlooien ben je snel vergeten. Je moet wél cavia lusten.

Altijd zondag

2010-03-02T10:29:00.008-05:00

Zondag in Jaén. De vrouwen zitten bij mekaar, drie generaties onder een Jezus-poster en vier kalenders. De ventilator draait de minuten vol. De vrouw die ons vanmiddag uitnodigde om cuy (1) bij haar te komen eten, wil van de gelegenheid gebruik maken om ons aan haar zus voor te stellen. Het jongste nichtje wordt op zo'n momenten naar het winkeltje op de hoek gestuurd om een fles ijskoude Inca Kola te gaan halen; de zestienjarige dochter toont foto's van haar grote feest vorig jaar (vijftien jaar betekent een soort tweede plechtige communie voor Peruaanse meisjes) en vraagt of er in België ook puistjes bestaan. We stellen haar snel gerust.

Een puppy (dobermann) sabbelt aan onze tenen, een verdwaasde kip met een touwtje aan haar poot zoekt iets om te pikken.

Waar zijn toch altijd de mannen in zulk samenzijn? Diegenen die het tot vijf uur 's ochtends hebben uitgezongen in de discotheken gaan als ontbijt kippenbouillon eten, naar verluidt, en kruipen dan in hun bed voor de rest van de dag. Anderen hebben met de opbrengst van verkochte vruchtbare grond een mototaxi gekocht, door hun vaders uit de heuvels weggestuurd omdat daar toch geen toekomst is. Ze sjezen zoals elke dag van hier naar ginder om hun dagelijkse rijst te verdienen.

Voor het avondmaal zijn we uitgenodigd bij een collega. Hij heeft tot zijn veertien jaar in een boerengehucht op een uur van Jaén gewoond. Zijn ouders zien mekaar nog graag. Jarenlang trok onze collega met ploeg en os door het veld, om vier uur 's morgens uit zijn bed, tot hij de kans kreeg om in de stad te gaan studeren en uiteindelijk leerkracht werd.
Twaalf jaar nadat hij den buiten achter zich liet is zijn job om vaders en moeders te overtuigen hun zonen niet van diezelfde buiten weg te sturen en hun grond aan mijn- of andere bedrijven te verkopen. Soms komt zijn moeder mee naar zijn huis in de stad. "Ze zijn gelukkig", zegt hij, "mijn ouders. Zij geloven wel in een toekomst daar, waar mijn zussen nu nog altijd wonen. Want de toekomst van de wereld ligt op 't platteland. De grond die nu niets waard is, betekent binnen tien jaar -wanneer de steden niet meer leefbaar zijn en we allemaal plastic eten- een fortuin".

Stad en drank maken vele families breekbaar. Een tafeltje, twaalf flessen en vier mannen: het is een vertrouwd beeld in de geïmproviseerde natuurstenen huisjes die steeds hoger opklimmen vanuit de vallei. De serveuse zit dan met moeder of baby in een hoekje. In de zon buiten liggen cacaobonen te drogen. Aan de tropische oppervlakte lijkt het hier altijd zondag, maar daaronder is er meer aan de hand.

(1): cavia

Padre Paco

2010-02-22T15:46:00.008-05:00

Het voorbije weekend vierden we de verjaardag van Padre Paco. Geboren in Sevilla en nu 72, in Peru als jezuïet sinds z'n 23. Eervermeldingen van de Spaanse koning en de Peruaanse Waarheidscommissie, om zijn volk te beschermen tijdens de Burgeroorlog terwijl de Kerk zich in haar sacristieën verstopte. Stichtte vanuit Jaén een rebels radiostation dat tot ver in de bergen beluisterd wordt. Paco danste zaterdag merengue met de nonnekes, dronk pintjes, at taart met smaak en had een avond lang twinkeloogjes. Hij knuffelde, heette ons welkom in Peru, wisselde een dikke sigaar uit met een bevriende padre. Tijd voor alles en iedereen. Ja, mochten de jezuïeten minder lastig doen over paterinnen, dan overwoog ik het paterschap.

De Amazone in 2021

2010-02-22T13:38:00.012-05:00

Onlangs na een dag vergaderen Avatar gezien, een collega had die bij op DVD. Ok, kei commercieel en iets teveel oorlog en special effects naar het einde toe, maar toch... interessant uitgangspunt. Een onderzoeksmissie gaat in een jungleachtige buitenaardse planeet op zoek naar een essentieel metaal, nadat alles op aarde uitgestorven of ontgonnen is. Op die planeet botst de mens op blauwe indiaanachtige wezens, met als gevolg heel wat herrie.
Past men de parabel toe op Peru, dan blijkt het waarachtig niet eens zo'n heel buitenaardse herrie.

Meer dan de helft van het Peruaanse grondgebied is jungle. Oerwoud, selva, Amazone. Op de kaart is het onwezenlijk, wanneer je naar die grote uitstekende brok ten oosten van Jaén kijkt -Loreto, Iquitos,...- de Amazone wriemelt door tot in de tenen van Colombia en de buik van Ecuador.

Het oerwoud is waar petroleum- en mijnbouwmaatschappijen, houtkappers en drugshandelaars hun ding kunnen doen zonder dat de wereld erom kraait. Want ook al horen we al jaren het gezeur dat het Amazonewoud aan een onrustwekkend tempo verdwijnt, hoe dat juist gebeurt en wie erachter zit, blijft nog altijd wat geheim- verscholen achter veel bomen en cliché's. En ach het oerwoud, dat blijft toch nog altijd eindeloos? Teveel bos om als mens te vatten. Zoals op de bekende foto van het WWF, van de Río Tamaya.

Er zijn gelukkig studies die een helder beeld helpen te vormen van wat er echt gebeurt in de selva.

Volgens een recent gepubliceerd boek door drie wetenschappers met jarenlange ervaring wat betreft het onderwerp, La Amazonía Peruana en 2021 (Dourojeanni et al.), bedekken concessies voor de ontginning van brandstoffen alleen al (petroleum, aardgas, en andere) 70% van het hele Peruaanse Amazonewoud. De auteurs stellen zich sterke vragen bij al die plotse interesse in het oerwoud. En het blijkt dat Brazilië heel wat in de pap te brokken heeft.

Bijvoorbeeld: Opeens heeft Peru, tegelijkertijd, drie snelwegen, een waterweg en drie spoorwegen nodig om het transport tussen de twee landen te vergemakkelijken. Daarbij komt nog dat het meest interessante (= efficiënte) hydro-elektrische project in de Amazone ten dienste staat van energie voor het buurland. Volgens de auteurs zijn dit voorbeelden van grote, grensoverschrijdende investeringen, waarbij reus Brazilië zich stilaan een weg door de Peruaanse jungle kapt, met als uiteindelijk doel toegang tot de Stille Oceaan. Alle rijkdommen onderweg zijn mooi meegenomen en zo profiteert het strategische Brazilië van het gebrek aan ruimtelijke ordening in Peru.

De toekomst van de Peruaanse jungle ziet er volgens Dourojeanni en medeauteurs dan ook niet zo fraai uit, als de regio het Eldorado blijft dat het nu is. De sociale conflicten zullen groeien, vanwege onder andere toenemende immigratie naar de jungle, en die conflicten zullen sterk samenhangen met de ecologische impact van extractieve industrieën. Er zal daarnaast meer watertekort zijn en natuurrampen zoals overstromingen zullen frequenter voorkomen.

Soms lijkt de Peruaanse staat te moeten toegeven dat het fout gaat: recent schortte het Ministerie van Energie en Mijnbouw bijvoorbeeld nog een concessie op voor goudontginning door het bedrijf Afrodita (eigendom van Dorato Resources Inc.) in de noordelijke provincie Condorcanqui, omdat het bedrijf niet over de nodige grondvergunningen bezit. De plannen voor goudontginning veroorzaakten al enige tijd conflicten met de inheemse Awajún-bevolking.

Toch gaapt er nog steeds een grote kloof tussen Lima en het echte Peru. Vandaag trekken boeren uit de sierra en inheemsen uit de selva door de straten van Bagua, Jaén, Piura en andere steden in Noord-Peru, uit protest tegen het officiële regeringsrapport van het dodelijke conflict in Bagua in juni vorig jaar. De regering legt in dat rapport (in tegenstelling tot o.a. Amnesty International) de schuld voor het bloedbad bij oorlogszuchtige indianen, jezuïeten en internationale onruststokers.

Een volk wil vandaag de uitverkoop van haar land zichtbaar maken: een volk dat in 2021 nog een leefbare Amazone (en Andes) wil.

(En nu: allemaal naar Avatar!)

Links

2010-02-13T12:44:00.003-05:00

Op iets meer dan een half jaar van de regionale verkiezingen begint de strijd om het om-ter-linkste zijn. Gepaard met hevige discussies over wat links dan wel (niet) is. Boeren die zich communist verklaren, anderen groen. Sommigen omgekocht. Een meerderheid die zich gedeisd houdt en er zich voortploegend het zijne of hare van denkt.

Op kantoor proberen ze met de boerenleiders de violen te stemmen. Daar wordt heel wat bij gelachen, heftig gepalaverd over NGO's versus sociale basisbewegingen, in de politiek stappen of niet, om te besluiten dat alles in Peru de rechtse kant blijft opgaan.

Bewegingen lijden onder verkiezingen, ze verbrokkelen onder vocabularia en het geduw om wie wat mag zeggen. Dat is de tragische macht van de taal. Al deze goeie mensen willen allemaal hetzelfde, maar dan met andere woorden.

I was like...

2010-02-13T12:12:00.004-05:00

Ik wens het niemand toe. Twee kauwgomhoofdige girls van ergens uit de Midwest naast je op een nachtbus, zes uur door de bergen. Die zoiets hebben van, maar dan in het Amerikaans.

And I was like ...

... You know and so I was like

But yeah hey and then I was like

...

(x 6 uur)

Vergaderen

2010-02-10T15:42:00.001-05:00

Of ook wel: bespreken. Eventueel in vraag stellen.

En dan opvolgen.

Op mail zetten, met iedereen in cc.

Terugkoppelen naar de basissen, daarna pas extern communiceren.

Gecoördineerd, gedragen.

Zodat de volgende keer duidelijkheid kan worden geschept met de aanwezigen,

om dan eventueel over te gaan tot de beslissing

(of zo niet toch een volgende vergadering te plannen).

Vergaderen: altijd een oplossing.

Keiko

2010-02-09T12:20:00.005-05:00

Ter hoogte van Piura snijdt de Panamericana de woestijn in twee. Een eenzame zwarte gier, vader en zoon die wat te drinken zoeken voor hun ezel, verder zand, een berg brandend afval. Een kerkje tussen twee uit hout opgetrokken gehuchten voor de gebeden van haar woestijnparochianen. Onze subtropische omgeving van Jaén lijkt ver weg.

Er kan geen muurtje staan in dit uitgestrekte niks, of het is beschilderd. Kwestie van wat kleur onder de zon te brengen? In tijden van opkomende verkiezingskoorts betekent dit vooral een vers laagje om ter schreeuwerigste propaganda- over en naast de talrijke afgebladderde burgemeesters en presidenten wiens beloften aan het volk de dag na de stembusgang al in de dollars verdronken waren. Binnenkort is het weer van dat: provinciale en departementale verkiezingen in het najaar, presidentsverkiezingen in mei volgend jaar.

In de kust- en woestijnregio in het noorden van het land is "Keiko Fuerza 2011" met voorsprong de meest zichtbare slogan. Keiko koos duidelijk voor eenvoud in haar campagne- veel creativiteit straalt dochter Fujimori dan ook niet uit. Geld om schilders en verf te betalen, daarentegen: meer dan genoeg.

Eenvoud ook in Keiko's programma, dat hoofdzakelijk bestaat uit één punt: vader en voormalig dictator Alberto uit de gevangenis krijgen. Die werd vorig jaar in april door het Hoogste Gerechtshof, na jarenlang werk van mensenrechtenorganisaties en een Waarheidscommissie, tot 25 jaar veroordeeld voor (onder andere) zijn rechtstreekse verantwoordelijkheid in het uitmoorden van twee boerengemeenschappen in de Andes begin jaren '90, tijdens de landverscheurende oorlog tegen het Lichtend Pad.

Fuerza, kracht, het is een politiek leeg woord, maar blijkbaar wel één dat de Peruanen blijft fascineren. In de meest recente peilingen in Lima voor de presidentsverkiezingen staat ze tweedes, voorafgegaan door de huidige burgemeester van Lima. Benieuwd hoe Keiko van plan is om -indien ooit presidente, stel je voor- paps uit cel en gevangenisplunje te bevrijden, als hoofd van de republiek de scheiding der machten aan haar laars lappend. Dat zal wat meer creativiteit vergen, dynamiet, of veel geld.

(foto: Flickr, progettomondo.mial)

Mango-ogen

2010-02-03T08:57:00.005-05:00

Zaterdagochtend staan ze aan de deur. Of ze mango's mogen komen plukken in onze tuin, een paar maar. Om op te sturen naar hun neef in Lima. Kindergezichtjes, vooral Peruaanse, weten wel hoe een stelletje nieuwe Belgen handig van de kaart te brengen en uiteindelijk willen we sympathieke buren zijn. De deur open, dus, zes beentjes trappelen door de gang naar de tuin. Drie volle t-shirts later, zoals bij ons met braambessen of kersen, snellen ze weer naar buiten. Eén lege mangoboom, maar dat wist ik toen nog niet.

Opnieuw gebel en geklop: deze keer gewapend met grote plastic zakken. De deur toch opnieuw opengedaan, met een bij het uitspreken al mislukt streng "ok, maar dan de laatste keer". Naar mijn voeten gekregen van Hanne. Tweede boom geplunderd, in een mum van tijd. In de patio liggen nog twee eenzame exemplaren, die hadden we een paar dagen eerder in veiligheid gebracht door ze er te laten rijpen in de middagzon. Een visionair idee was dat.

In de namiddag zijn de mango's al opgestuurd, aldus één van de meisjes. Wat hun neef met zoveel mango's kan doen, vraag ik. Mango's uit Jaén eten, zegt ze. En dat we in de plaats choclos* mogen komen vragen, wanneer we maar willen. Aan hoeveel choclos staat 1 mango? De ruilkoers moeten we nog uitzoeken, maar ik durf te wedden dat we recht hebben op choclos for life.

(* gekookte maïskolven)

Grote fiscale voordelen voor mijnbedrijven in Peru

2010-01-29T10:00:00.006-05:00

Een artikeltje door IPS en MO* heeft het over de gigantische belastingsvoordelen die onder andere het mijnbedrijf Antamina krijgt van de Peruaanse regering. Het artikel citeert econoom Humberto Campodónico:

"Met deze contracten zit het land bij wet vast aan deze bedrijven", zegt Campodónico. Hij verwijst naar artikel 62 van de grondwet, dat bepaalt dat contracten slechts veranderd kunnen worden met het akkoord van beide partijen. "Dit gebeurt in geen enkel ander land van Latijns-Amerika. Het tast onze soevereiniteit aan", zegt de econoom.

Don Felipe

2010-01-28T10:34:00.009-05:00

Een namiddag alleen op kantoor, drie dagen na de bijeenkomst in Tamborapa. Iedereen kan aankloppen bij de VIMA, zo ook de heer Felipe, geoloog en rechterhand van ingenieur/brein achter het Oro Verde-project, Villachica. Met een officieel Smallvill-statement onder de arm geeft hij me een klamme hand: dat ze voorlopig hun project gaan opschorten in Tamborapa. Ze willen geen ruzie met de Rondas Campesinas, geen tweede baguazo. Overwinning voor de boeren, ter bewaring van de sociale rust.

Ach, de mensen verstaan hen gewoon niet, zo spreekt de geoloog. Ze moeten wat meer, en juister, geïnformeerd worden. Andere dorpen in de streek zijn niet zo dom, gebruiken tenmiste hun kansen. De boertjes die zelf goud zijn beginnen delven, en daarvoor kwik gebruiken, da's toch slechter? Nee, Smallvill heeft alleen maar het beste voor met mens en berg, meer nog, laat de omgeving gezónder achter dan ze al was. Ze moeten niet komen klagen, die van Tamborapa, wanneer ze arm blijven, terwijl de dorpjes rondom rijk worden. Duurzaam rijk!

Of ik dus niet de technische details (vijf bladzijden blauwe kleine lettertjes met een nietje erin) nog eens grondig wil bestuderen, als vrijwilliger van het vicariaat. Dat ik geen geoloog noch bio-ingenieur ben, mompel ik, nog steeds anoniem, maar dat ik mijn best zou doen. Verder mag ik Don Felipe altijd bellen.

Het is gemakkelijk om in niets te geloven als het over mijnbouwbedrijven gaat, zoals mijn collega's. Slechte voorbeelden, genoeg geschiedenis. Het kapitaal dat altijd ten koste van iemand moet gaan. Het verhaaltje van de geoloog klonk nu ook wel net iets te goed betaald. En toch zouden we moeten willen dat het anders kán. Dat boeren altijd willen blijven boeren, ook dat is soms immers wat kort door de bocht.

Rondas Campesinas geloven niet in "groen goud"

2010-01-26T09:11:00.018-05:00

De Rondas Campesinas, georganiseerde groepen van boeren, hebben zich uitgesproken tegen de komst van het bedrijf Smallvill, dat beweert op kleine schaal “groen goud” te zullen ontginnen in de streek: sociaal en ecologisch duurzame mijnbouw, die voor werkgelegenheid en vooruitgang zou zorgen. In de akte ter besluit van de provinciale vergadering van zondag hebben de boeren uit de streek dit voorstel echter afgewezen. De VIMA nam ons mee naar Tamborapa en we keken stilletjes toe.

Het bedrijf achter het “Oro Verde”-project is Smallvill, opgericht door de Peruaanse ingenieur Villachica. Smallvill is verbonden aan het Zwitserse Transparence, dat de markt voor “groen goud” controleert, en het Amerikaanse Pact, een onderneming die naar eigen zeggen gespecialiseerd is in capaciteitsopbouw binnen lokale gemeenschappen. In het dorp heeft de ingenieur het gemeentebestuur en een groot deel van de bevolking al voor zich gewonnen. Sinds het gerucht de ronde doet dat Tamborapa goud bezit, zijn verschillende boeren al op eigen houtje artisanaal goud beginnen te delven. Anderen, zoals de boeren verenigd in de Rondas Campesinas, blijven wantrouwig tegenover elke vorm van mijnbouw.
“Koffie, is dat geen groen goud?”, roept een van de delegatieleiders van de ronderos in de microfoon. Op het warme plein in het dorpje Tamborapa komen verschillende delegaties van de Rondas Campesinas aan het woord tijdens een speciale vergadering over het voorgestelde mijnbouwproject. De nationale politie houdt langs verschillende kanten een oogje in het zeil. Ook ingenieur Villachica zelf is aanwezig en mag straks aan het woord komen.

De Rondas vormen een van de belangrijkste basisbewegingen van boeren in Peru. Ook VIMA, de partnerorganisatie van CATAPA waar we werken, is vandaag door de gemeenschappen van Tamborapa uitgenodigd om een presentatie over mijnbouw te geven. Op vraag van VIMA en op basis van presentaties die het bedrijf gaf in verschillende gemeenschappen, bestudeerde CATAPA de technische details van het project. Hoewel het bedrijf in haar presentaties weinig technische details vrijgeeft, betreft een van de belangrijkste vragen omtrent het project, volgens een expert van CATAPA, het watergebruik. Want Smallvill beweert dan wel geen cyanide of kwik te zullen gebruiken bij de goudontginning, over de hoeveelheid water die gebruikt zal worden, en de distributie van water tussen mijnbouw en andere gebruikers, zoals de honderden boerenfamilies, wordt zo goed als gezwegen. En men voelt de klimaatverandering in Tamborapa: deze winter viel er nagenoeg nog geen regen. Een andere vraag is of zure drainage volledig vermeden kan worden.

Naast de technische vragen bij het project, blijft het feit dat er in de regio een sociaal conflict ontstaat tussen twee ontwikkelingsmodellen. In een enorm vruchtbare streek die talrijke landbouwproducten voortbrengt en zelfs exporteert, blijven velen weliswaar extreem arm. Dat groen goud een duurzame oplossing is voor deze armoede, is een stelling die veel wantrouwen en ongeloof opwekt bij de lokale boerenbevolking. De Rondas Campesinas uit San Ignacio lieten zondag verstaan dat ze een duurzame modernisering van de landbouw verkiezen boven mijnbouw in welke gedaante dan ook. Dat er talrijke voorbeelden zijn in Peru van mijnbouwprojecten die voor boerengemeenschappen geen ontwikkeling hebben gebracht, moet je de ronderos immers niet vertellen. Blijft echter het feit dat het gemeentebestuur en verschillende inwoners van Tamborapa oro verde wel interessant vinden.